fbpx
Dziewczynki, matematyka i stereotypy płci. Jak to działa?
Źródło zdjęcia: Unsplash (autor pan xiaozhen)

Dziewczynki, matematyka i stereotypy płci. Jak to działa?

Wielu z nas wierzy, że matematyka to domena chłopców. To stereotypowe przekonanie negatywnie wpływa na wiarę w siebie dziewczynek i ich rzeczywiste wyniki w matematyce.

Chłopcy lepsi z matematyki

Większość z nas słyszała o stereotypowej różnicy płci odnośnie zdolności w matematyce. Wielu z nas być może nawet wierzy w jej prawdziwość. W jednym z badań poproszono ojców, by oszacowali poziom inteligencji matematycznej swoich dzieci. Ojcowie synów podali średnio wynik 110, podczas gdy ojcowie córek średnio 98. Stereotyp ten nie omija też matek. W tym samym badaniu matki synów oszacowały inteligencję matematyczną na 110, a matki córek na 104 (1).

Co gorsza, w stereotyp ten wierzą też nauczyciele. Wiele badań potwierdziło, że oceniają zdolności matematyczne chłopców wyżej niż dziewczynek (1). Przekonanie to potrafi być także powszechne na wyższych szczeblach edukacji. Kilka lat temu głośnym echem odbiła się wypowiedź Tima Hunta, brytyjskiego biochemika i noblisty w dziedzinie medycyny, podczas konferencji naukowej w Seulu.

„Opowiem Wam o moim problemie z dziewczynami” powiedział. „Trzy rzeczy dzieją się, gdy pracują w laboratorium: my mężczyźni zakochujemy się w nich, one zakochują się w nas a kiedy je krytykujemy, reagują płaczem” (2).

A wywód ten odnosił się do zarzutów pod jego adresem, że zatrudnia wyłącznie mężczyzn w swoich projektach naukowych. Wypowiedź naukowca została natychmiast potępiona przez Brytyjskie Towarzystwo Królewskie, najbardziej prestiżową brytyjską organizację naukową. A kobiety naukowczynie zapoczątkowały kampanię #distractinglysexy (rozpraszająco seksowne) na Twitterze, umieszczając swoje „sexy” zdjęcia w kombinezonach i goglach laboratoryjnych.

kobieta naukowczyni w białym kombinezonie
Źródło zdjęcia: https://www.bbc.com/news/blogs-trending-33099289

Nic więc dziwnego, że nawet dzieci wierzą w prawdziwość stereotypu. Zapytani o to, jak dobrzy są z matematyki, chłopcy w podstawówce często oceniają się znacznie lepiej niż dziewczynki (1).  

Zobacz też: Już 6-letnie dziewczynki wierzą w stereotypy płci, które będą ograniczać je przez całe życie  

Matematyka i płeć. W co wierzono kiedyś

Społeczny dowód słuszności nakazywałby twierdzić, że skoro tak wielu ludzi wierzy, że chłopcy są lepsi od dziewczynek w matematyce, to pewnie jest to fakt. Ale prawda jest bardziej skomplikowana. W latach 70 i 80-tych uważano, że w dzieciństwie różnice w zdolnościach matematycznych ze względu na płeć są niewielkie lub w ogóle nie występują, a przewaga chłopców zaczyna ujawniać się w okolicach okresu dojrzewania (3).

W 1990 roku przeprowadzono metaanalizę, z której wynikało, że dziewczynki są lepsze od chłopców w matematyce na poziomie szkoły podstawowej, a chłopcy górują nad dziewczynkami w bardziej złożonych zagadnieniach matematycznych na poziomie edukacji w liceum. Prawdopodobne wyjaśnienie takich wyników to fakt, że dziewczynki rzadziej wybierały zaawansowane przedmioty matematyczne i ścisłe w szkole ponadpodstawowej. Stąd notowano różnicę w rozwiązywaniu bardziej złożonych problemów matematycznych w liceum na niekorzyść dziewczynek.

Zobacz też: Emocjonalne dziewczynki i agresywni chłopcy. Jak „kształtujemy” emocjonalność dzieci

Matematyka i płeć. Co wiemy dziś

Jednak bardziej aktualne badanie przeprowadzone pod kierunkiem profesorki Janet Hyde z 2008 roku pokazało, że te różnice już nie istnieją. Wraz ze zmianami społecznymi, które przyniosły większą akceptację dla wyboru ścisłych ścieżek kariery przez dziewczynki, coraz więcej z nich wybiera przedmioty matematyczne. Analizie poddano standaryzowane testy z lat 2005, 2006 i 2007 w USA, próba liczyła ponad 7 milionów uczniów. Nie znaleziono żadnych różnic między dziewczynkami i chłopcami w wynikach testów matematycznych na poziomie edukacji podstawowej i średniej czyli wtedy, gdy wszyscy uczniowie realizują standaryzowany program edukacyjny. W części zadań lepsze wyniki osiągnęli chłopcy, w części dziewczynki, a w niektórych obie płcie notowały te same wyniki. Uśrednione wyniki dowiodły, że nie istnieją różnice faworyzujące chłopców (4).

Sytuacja w Polsce

A jak sytuacja wygląda w Polsce? Polscy uczniowie co trzy lata biorą udział w badaniach PISA (Programu Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów) nadzorowane przez OECD (Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju). Ostatnie wyniki badań pochodzą z 2015 roku (próba liczyła ponad 5000 uczniów w wieku 15 lat), kiedy to po raz pierwszy uczniowie rozwiązywali zadania na komputerach (zamiast tradycyjnie, na papierze).  W testach z matematyki polscy uczniowie utrzymali swoją silną pozycję: 8 miejsce wśród krajów europejskich.

Zauważono jednak, że pojawiły się różnice między wynikami chłopców i dziewczynek (nie tylko w Polsce, także w innych krajach). W poprzednich edycjach badania w 2009 i 2012 roku różnice między wynikami chłopców i dziewczynek były nieistotne statystycznie (5). Natomiast w 2015 polscy chłopcy uzyskali istotną statystycznie przewagę nad dziewczynkami w zakresie umiejętności matematycznych. Średni wynik chłopców wyniósł 511 punktów, zaś dziewcząt 499 punktów (5). Badacze uznali, że pojawienie się tych różnic może mieć związek z użyciem komputerów do badania. Za kilka miesięcy będą dostępne wyniki z ostatniej fali badania z 2018 roku.

Zobacz też: Różnice płci: czym różnią się dziewczynki od chłopców? Wstęp

Gdzie leżą prawdziwe różnice

Istnieją różnice płci w odniesieniu do matematyki. Największa z nich demonstruje się w tym, jak dziewczynki i chłopcy oceniają swoje zdolności matematyczne. Dziewczynki w większym stopniu obawiają się matematyki i mniej wierzą w swoje możliwości niż chłopcy. Chłopcy są także bardziej niż dziewczynki zmotywowani, by osiągać dobre wyniki w matematyce (choć nikt nie wie do końca dlaczego) (6). Czyli mimo braku różnic w wynikach standaryzowanych testów z matematyki, dziewczynki czują się mniej zdolne i bardziej obawiają się matematyki niż chłopcy. Co ciekawe, dziewczyny zazwyczaj przypisują ten brak „matematycznej” pewności siebie nie swojej płci, a indywidualnej charakterystyce.

Cristal Glangchai, innowatorka, przedsiębiorczyni i nauczycielka akademicka przekonała się o tej dysproporcji między płciami na własnej skórze. Ucząc na Uniwersytecie Trinity w San Antonio zauważyła uderzającą różnicę między zachowaniami kobiet i mężczyzn. Wyluzowane i pewne siebie dziewczyny, na zajęciach traciły pewność siebie i stawały się bojaźliwe. Studenci bez zakłopotania odpowiadali na każde pytanie, nie obawiając się udzielenia złej odpowiedzi. A studentki rzadko się zgłaszały. Nawet mając absolutną pewność, że znają prawidłową odpowiedź, wypowiadały się w sposób potulny i wyrażający zakłopotanie. Jedna z jej studentek gotowa była zrezygnować z zajęć, z których otrzymywała „zaledwie” czwórki!

Zobacz też: Różnice płci w wychowaniu dzieci. Czy warto się na nich koncentrować?

Wyniki w matematyce a nierówności płci

Ciekawe wyniki uzyskano w badaniu, w którym zestawiono uzdolnienia matematyczne studentów z tzw. gender gap index czyli wskaźnikiem równości płci. Badacze analizowali wyniki testów PISA z 40 krajów (próba 276 tysięcy uczniów w wieku 15 lat). Udowodniono, że istnieje dodatnia korelacja między równością płci a różnicą w wynikach testów matematycznych. Okazało się, że w krajach gdzie wskaźnik równości płci jest wysoki przykładowo w Szwecji czy Norwegii, dziewczynki i chłopcy osiągają takie same wyniki w testach matematycznych (7). A na przykład w Turcji (kraju o niskim wskaźniku równości płci), dziewczynki osiągały gorsze wyniki od chłopców. Okazuje się więc, że to bardziej czynniki kulturowe mogą mieć wpływ na osiągnięcia matematyczne, niż uzdolnienia „biologiczne”.       

Koszty stereotypów na temat zdolności matematycznych

Jakie są koszty funkcjonowania stereotypu przypisującego chłopcom większe zdolności matematyczne? Jedynym z nich może być pomijanie matematycznie uzdolnionych dziewczynek przez rodziców i nauczycieli, którzy nie będą spodziewać się odnalezienia talentu matematycznego u swoich córek i uczennic. Rodzice mają niższe oczekiwania względem sukcesów matematycznych córek (3) niż synów. Badania pokazały, że oczekiwania rodziców odnośnie osiągnięć matematycznych dzieci są związane z wynikami i pewnością siebie dzieci, a te z kolei zależne są od oczekiwań i wsparcia rodziców (3). Innymi słowy wiara dziewczynek w to, że mogą odnosić sukcesy w dziedzinach ścisłych może być podważana przez przekonania rodziców i nauczycieli, że dziewczynki są słabe z matematyki.

Kolejny ważny koszt to brak odpowiedniej reprezentacji kobiet w naukach ścisłych. Wśród 35 krajów europejskich mniej niż 1 na 5 absolwentów kierunków technik komputerowych to kobieta (8). A nawet jeśli dziewczyny kończą studia z nauk ścisłych wybierają raczej zawód nauczycielki. Dane z krajów OECD pokazują, że 71% absolwentów kierunków ścisłych płci męskiej podejmuje profesjonalną pracę w dziedzinach fizyki, matematyki czy inżynierii, zaś u kobiet odsetek ten wynosi zaledwie 43% (8). W Polsce w roku akademickim 2018/2019 odsetek kobiet na politechnikach wyniósł 36% (9), a na kierunkach informatycznych tylko 14,6% (9).   

Dziewczynki tracą zainteresowanie naukami ścisłymi zdecydowanie za szybko w trakcie swojej ścieżki naukowej, co stanowi poważny problem dla obecnego i przyszłego rynku pracy. W 2015 roku Komisja Europejska szacowała, że Europie grozi niedobór 900 000 pracowników branży informatycznej do 2020 roku (10). Jeśli nie pomożemy dziewczynkom rozwijać zdolności matematycznych, być może nigdy nie uda się „zasypać” tej dziury kompetencyjnej. Ani przygotować młodzieży do podejmowania wyzwań w świecie, w którym umiejętności techniczne są niezwykle ważne. Eksperci przewidują, że około 65% dzieci zaczynających dziś naukę w szkołach podstawowych będzie pracować w zawodach, które obecnie jeszcze nie istnieją (2). Pewne jest to, że zawody przyszłości będą mocno związane z technologią, a bez odpowiednich kompetencji ścisłych dziewczynki będą miały mniejszy udział w rozwiązywaniu problemów dzisiejszego świata.

Zobacz też: Deklaracja dziewczyńskości

Zmiana płci sposobem na szacunek w dziedzinach ścisłych?

Jeśli ktokolwiek jeszcze wątpi w to, że dziewczyny i młode kobiety mają trudniejszą ścieżkę kariery w naukach ścisłych ze względu na stereotypowe przekonania co do ich zdolności, powinien poznać historię Barbary Barres, neurobiolożki na Uniwersytecie Stanford.

Już będąc studentką Massachusetts Institute of Technology doświadczyła wielu stereotypowych uprzedzeń. Przykładowo kiedy rozwiązała bardzo trudne zadanie matematyczne na zaawansowanym kursie, jej profesor skomentował „Pewnie rozwiązał je za Ciebie Twój chłopak”.  Była najlepszą studentką w grupie, ale ciężko jej było znaleźć mentora dla swoich badań. Mając dorobek sześciu publikacji nie dostała stypendium naukowego. Otrzymał je jej kolega, który miał na koncie zaledwie jedną publikację.

Miała 40 lat, gdy zdiagnozowano u niej raka piersi. I wtedy zdecydowała się nie tylko na podwójną mastektomię, ale też na operację zmiany płci. W kolejnych latach Ben Barres był szefem Departamentu Neurobiologii na Uniwersytecie Medycznym Stanforda i naukowcem światowej klasy. Barres miał unikalną okazję doświadczenia życia w świecie nauki zarówno jako kobieta jak i mężczyzna. Ku jego zaskoczeniu, będąc mężczyzną zyskał o wiele więcej szacunku i poważania. Po jednym z pierwszych seminariów jakie wygłosił jeden z jego uczestników skomentował: „To seminarium było świetne. Ben wykonuje znacznie lepszą pracę niż jego siostra Barbara” (11).

Barres na własnej skórze doświadczył nierównego traktowania mężczyzn i kobiet wyłącznie ze względu na ich płeć. Jego konkluzja była następująca: „Ogólnie rzecz biorąc, społeczeństwo zakłada, że mężczyzna jest kompetentny jeśli nikt nie udowodni mu, że jest inaczej. A kobieta jest uznawana za niekompetentną o ile nie pokaże, że jest inaczej. A to kreuje niezwykle niesprawiedliwe bariery dla utalentowanych kobiet w świecie nauki”.  

Zobacz też: Płeć – soczewka zniekształcająca obraz człowieka?

Jesteś dobra z matematyki mamo?

Stereotypy płci wpływają na nas wszystkich. Pomyślcie o sobie samych. Czy jesteście dobrzy z matematyki? Jeśli jesteś kobietą to prawdopodobnie odpowiesz, że nie jesteś dobra z matematyki, albo – że nie lubisz matematyki. Mnie także nie ominęło to uczucie. Pamiętam jak w podstawówce „męczyłam się” z ułamkami i nigdy nie lubiłam matematyki, uważając, że nie mam do niej predyspozycji. Okazuje się, że przekonanie to jest raczej efektem kulturowych stereotypów i nie ma pokrycia w rzeczywistości. Warto o tym wiedzieć, wychowując dziewczynki.

Źródła:

  1. Brown Ch. „Parenting beyond pink and blue”, 2014, Ten Speed Press.
  2. Glangchai C., „Venture girls”, 2018, Harper.
  3. Hyde. J.S., „The gender similarities hypothesis”, American Psychologist, September 2005, Vol. 60, No. 6, 581–592.
  4. Hyde J.S., Lindberg S.M., Linn M.C., Ellis A.B., Williams C.C., „Gender similarities charaterize match performance”, Science, Vol. 321 (2008): 494-495.
  5. Raport „Program międzynarodowej oceny umiejętności uczniów wyniki badania PISA 2015 w Polsce”, red. naukowa: Michał Federowicz, Michał Sitek,  https://www.ibe.edu.pl/images/download/IBE-PISA-raport-2015.pdf, data dostępu 12.06.2019.
  6. Hyde J.S. Linn M.C., Else-Quest N.M., „Cross-national patterns of gender differences in mathematics: a meta-analysis”, Psychological Bulletin 2010, Vol. 136, No. 1, 103–127.
  7. Guiso L., Monte F., Sapienza P., Zingales L., „Culture, gender and math”, Science, Vol. 320 (2008): 1164-1165.
  8. „Where are tomorrow’s female scientists?”,  https://www.oecd.org/gender/data/wherearetomorrowsfemalescientists.htm, data dostępu 12.06.2019.
  9. Raport „Kobiety na politechnikach 2019”, Fundacja Edukacyjna Perspektywy, 03.2019.
  10. Raport Microsoft „Why Europe’s girls aren’t studying STEM?”, https://news.microsoft.com/europe/features/dont-european-girls-like-science-technology/, data dostępu 12.06.2019.
  11. „Transgender Experience Led Stanford Scientist To Critique Gender Difference”, 14.07.2006, https://www.sciencedaily.com/releases/2006/07/060714174545.htm, Stanford University Medical Center, data dostępu 14.06.2019.
Udostępnij

Dodaj komentarz

Zamknij