fbpx
Pochwała niedoskonałości. Jak wychowywać nieperfekcyjne dziewczynki? Część 4

Pochwała niedoskonałości. Jak wychowywać nieperfekcyjne dziewczynki? Część 4

Jak sprawiać by dziewczynki dobrze się czuły ze swoją niedoskonałością? Stwórz dom wolny od wstydu.

Wstyd jako „bagno duszy”

Brené Brown, profesorka z Uniwersytetu w Houston mówi o sobie, że jest „badaczką wstydu”. Wstyd za psychologami jungowskimi nazywa „bagnem” duszy, przez które powinniśmy przejść by zrozumieć jak ta emocja na nas działa. A jej wpływ jest często destrukcyjny. Podpowiada nam, że coś jest z nami nie tak, że nie jesteśmy wystarczająco dobrzy, że czegoś nam brakuje. Brené uważa, że wstyd leży u źródeł perfekcjonizmu, mimo, że wiele osób, borykających się z tą cechą nie zdaje sobie z tego sprawy. Czym charakteryzuje się według niej wstyd? Jest uczuciem skoncentrowanym na nas samych. Mówi, że nie jesteśmy warci miłości, akceptacji, przynależności. Wstyd jest, czym innym niż poczucie winy, które z kolei wynika z naszego zachowania. Poczucie winy towarzyszy nam wtedy, gdy myślimy, że zrobiliśmy coś złego, wstyd natomiast – gdy uważamy, że jesteśmy złymi osobami.

Jeśli popełnimy błąd, w naszym wewnętrznym dialogu oceniamy siebie zwykle w dwójnasób.

Wstyd będzie brzmiał następująco:

Jestem beznadziejna, coś jest ze mną naprawdę nie tak”.

Poczucie winy natomiast podpowie nam:

„Jak mogłam coś takiego zrobić? Popełniłam błąd, czuję się ze sobą źle. Przykro mi, poniosłam porażkę”.

Zobacz też: Jak wychowywać nieperfekcyjne dziewczynki? Część 3  

Wstyd możliwym źródłem depresji

Fundamentalna różnica między tymi uczuciami jest ważna z punktu widzenia efektów, jakie generują. To właśnie wstyd może leżeć u źródeł depresji, uzależnień, przemocy czy zaburzeń odżywiania.

W jednym z pierwszych długofalowych badań nad wstydem (1) badacze przyglądali się uczniom 5 klasy, sprawdzając czy stosowali oni dialog wewnętrzny oparty na wstydzie („jestem beznadziejny”) czy oparty na poczuciu winy („zrobiłem coś beznadziejnego”). Tych samych uczniów poddano badaniom ponownie pod koniec szkoły średniej. Okazało się, że uczniowie podatni na wstyd byli bardziej narażeni na próby samobójcze, rezygnację z nauki, ryzykowne eksperymenty z alkoholem i narkotykami (1). Natomiast młodzi odczuwający raczej poczucie winy, częściej kończyli szkołę średnią, aplikowali na studia wyższe i angażowali się w mniej ryzykowne zachowania z używkami.

Brown uważa, że uczucie wstydu może być wyjątkowo trudne dla młodszych dzieci (poniżej 5 klasy szkoły podstawowej). Odczuwane jest przez nie jako trauma, jako bezpośrednie zagrożenie pozbawieniem go miłości. Bo kiedy dziecko czuje, że nie jest „warte” miłości, gdy całkowicie zależy od innych, wówczas jego przetrwanie jest zagrożone.

Zobacz też: Jak wychowywać nieperfekcyjne dziewczynki? Część 2  

Wstyd a perfekcjonizm

Z perfekcjonizmem mamy największy problem w tych obszarach, w których jesteśmy najbardziej podatni na wstyd. Perfekcjonizm to sposób myślenia, który brzmi następująco:

„Jeśli wyglądam, żyję i pracuję perfekcyjnie – mogę uniknąć krytyki, oceny, kpiny, ośmieszenia”.

Dlatego Brown nazywa perfekcjonizm 20-tonową tarczą, w którą zbroimy się z nadzieją, że ochroni nas przed zranieniem (2). Podczas gdy w rzeczywistości tarcza zasłania to, jacy naprawdę jesteśmy. I zmusza nas do kierowania się w działaniu tym jak widzą nas inni, zamiast pobudzać do motywacji wewnętrznej.

Bardzo ciekawym odkryciem z badań Brown są różnice wpływów, jakie wstyd wywiera na kobiety i mężczyzn. Kobiety wstyd popycha w stronę perfekcjonizmu. Nie dość, że zapracowują się, to robią to tak, by nikt nie zauważył, że się przy tym męczą. Próbują sprostać splotowi niemożliwych do pogodzenia i w praktyce nieosiągalnych wymagań wobec samych siebie.

Mężczyźni walczą natomiast z jednym, podstawowym oczekiwaniem: nie pozwól by wzięto Cię za słabeusza. Zachęcam do wysłuchania wykładu Brené na temat wstydu na konferencji TED:

Zobacz też: Jak wychowywać nieperfekcyjne dziewczynki? Część 1 

Strefa wolna od wstydu

Jak zatem stworzyć dziewczynkom w rodzinie strefę wolną od wstydu? Zaczynając od siebie! Nie możemy dać dzieciom tego, czego sami nie mamy.

Brené Brown poleca by po pierwsze przyjąć, że poczucie wartości człowieka nie ma warunków wstępnych. Wielu z nas przyjmuje mnóstwo założeń: będę wartościowa, jeśli schudnę 5 kg, jeśli zrobię to czy tamto. Być może te surowe normy wobec samych siebie przenosimy świadomie lub nieświadomie na dziewczynki. Może stawiamy im swego rodzaju warunki wstępne, konieczne do spełnienia zanim zaoferujemy im pełną akceptację.

Po drugie, wiedząc, że wstyd jest wrogiem poczucia wartości, warto przyjrzeć się temu jak traktujemy dziewczynki w kontekście ich osiągnięć i porażek. Czy nie uzależniamy jakości naszego kontaktu z nimi od tego, czy odnoszą sukcesy? Czy potrafimy być dla nich wzorem w traktowaniu własnych porażek jako okazji do nauki i wyciągania wniosków? Czy potrafimy dać im odczuć, że błędy, niepowodzenia nie stanowią o ich wartości dla nas?

Dzielmy się z dziećmi swoimi błędami, pokazujmy jak sobie z nimi poradziliśmy, koncentrując się na pozytywach. Zamiast sami „biczować się” w sytuacji popełnienia błędu, bądźmy dla siebie łagodni, pokazując córkom, że każdy ma do nich prawo.

Po trzecie nauczmy się empatii, która według Brown jest antidotum na wstyd (3). Empatia jest receptą, która rozbraja wstyd i osłabia jego moc. Jeśli przydarzy się nam coś zawstydzającego, najlepiej podzielić się tym z bliską osobą, która może zaoferować zrozumienie. Przeżywanie wstydu w samotności, w tajemnicy przed innymi sprawia, że jest on jeszcze bardziej trudny do zniesienia. Jeśli czujemy się ze wstydem sami, wtedy ma on nad nami władzę. Bądźmy, więc empatyczni względem dziewczynek doświadczających trudności, próbujmy zrozumieć ich perspektywę i uznać ich uczucia.

W następnym artykule kolejna strategia pomagająca dziewczynkom radzić sobie z własnym dążeniem do perfekcji. 

Zobacz też: Perfekcyjna dziewczynka nie ryzykuje

Źródła:

1. Stuewig J., Tangney J.P., Kendall S., Folk J.B., Meyer C.R.,, Dearing R.L., „Children’s Proneness to Shame and Guilt Predict Risky and Illegal Behaviors in Young Adulthood”, Child Psychiatry Hum Dev. 2015 Apr; 46(2): 217–227, data dostępu 8.01.2019, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4239200/

2. Brown, B., “Why Brené Brown Says Perfectionism Is a 20-Ton Shield”, Oprah’s Lifeclass, Oprah Winfrey Network, 6.10.2013, data dostępu 8.01.2019, https://www.youtube.com/watch?v=o7yYFHyvweE

3. Brown, B., “Daring Classrooms”, SXSWedu 2017, 7.04.2017, data dostępu 8.01.2019, https://www.youtube.com/watch?v=DVD8YRgA-ck

Udostępnij

Dodaj komentarz

Zamknij