Jeśli chodzi o wyniki w nauce, polskie uczennice i uczniowie ponownie znaleźli się wśród nastolatków z najlepszych krajów europejskich. Gorzej ma się sprawa ich dobrostanu psychicznego.
Dziś przychodzę ze świeżutkimi wynikami badania PISA 2025 (Program Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów) czyli jedynego reprezentatywnego badania, które dostarcza informacji o umiejętnościach polskich piętnastolatków na tle ich rówieśników z całego świata. Jest przeprowadzane cyklicznie, co trzy lata, w kilkudziesięciu krajach i regionach świata (w Polsce ostatnią edycję z 2025 roku prowadził Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy).
Na początek dobre wiadomości: Polska ponownie znalazła się wśród najlepszych krajów europejskich. Wyniki polskich uczniów są znacznie powyżej średniej dla 27 krajów UE i 38 krajów OECD we wszystkich trzech podstawowych dziedzinach badania:
- rozumowania w naukach przyrodniczych: średni wynik w Polsce to 495 punktów (średnia dla krajów UE – 476)
- umiejętności matematycznych: Polska 484 punkty (UE – 460),
- w rozumieniu czytanego tekstu: Polska 482 punkty (UE – 451).
Kto osiąga najlepsze wyniki na świecie? Nadal uzyskują je piętnastolatkowie z krajów i regionów Azji. Wśród krajów Unii Europejskiej warto podkreślić wysokie wyniki Estonii we wszystkich trzech dziedzinach, Finlandii w zakresie nauk przyrodniczych i Irlandii w zakresie rozumienia czytanego tekstu.
Choć wyniki polskich uczniów wyglądają optymistycznie, trzeba podkreślić, że odnotowany w poprzedniej edycji z 2022 roku spadek nie został odrobiony. Analiza długoterminowych zmian w średnich wynikach we wszystkich krajach pokazuje stopniowe pogarszanie się umiejętności uczniów.
Zobacz też: Nauka bez kobiet widzi tylko połowę problemów
Spójrzmy jak różnią się wyniki badań PISA dziewczynek i chłopców
W naukach przyrodniczych średnie wyniki dziewcząt i chłopców są zbliżone, ale w zakresie rozumienia tekstu czytanego wynik dziewczynek jest aż o 37 punktów wyższy niż u chłopców (ta różnica jest przeciętna na tle innych krajów UE). Nowością w porównaniu do poprzednich wyników w Polsce jest przewaga chłopców w matematyce – średni wynik o 13 punktów wyższy niż dziewcząt (tak samo jak w większości krajów objętych badaniem – w nich też chłopcy lepiej radzą sobie z matematyką).
W badaniu 2025 wprowadzono nową dziedzinę uczenia się w cyfrowym świecie, by sprawdzić na ile skutecznie uczniowie potrafią samodzielnie rozwiązywać problemy oraz uczyć się, wykorzystując narzędzia informatyczne (tzw. komputacyjne). W Polsce średni wynik wyniósł 507 punktów i był istotnie wyższy od średniej dla krajów UE (492), a wyniki chłopców były istotnie wyższe od wyników dziewcząt.
Zobacz też: „Ładna i seksowna, ale głupia”. Jak seksualizacja dziewczynek wpływa na ich wyniki i podejście do nauki
Dobrostan nastolatków – co wynika z badań PISA
To co jest bardzo ciekawe: badacze i badaczki czytają wyniki PISA 2025 w taki sposób, że najważniejszym wyzwaniem dla polskiej edukacji są pozostają obszary związane z dobrostanem oraz postawami wobec szkoły i uczenia się. Zastępca dyrektora IBE PIB mówi:
„Piętnastolatkowie w Polsce rozumują jak europejska czołówka, a jednocześnie należą do najmniej zadowolonych z życia nastolatków. Rzadziej czują się częścią swojej szkoły; rzadziej opisują siebie jako wytrwałych i ciekawych nauki”.
Na tle rówieśników z innych krajów polscy 15-latkowie deklarują niski poziom zadowolenia z życia, przy czym chłopcy deklarowali wyższą satysfakcję z życia niż dziewczęta.
Wyraźny jest niski poziom ciekawości a pod względem wskaźnika wytrwałości, Polska zajmuje ostatnie miejsce wraz ze Słowenią (np. tylko połowa badanych „wkłada dodatkowy wysiłek, gdy praca staje się trudna”).
Polska znajduje się też w grupie krajów o najniższych wynikach w zakresie poczucia przynależności do szkoły. Uczniowie krytycznie oceniają przygotowanie przez szkołę do dorosłego życia – aż 38% badanych uważa, że “szkoła okazała się stratą czasu”.
I ostatnia rzecz – ocena polskich nastolatków pod względem korzystania z technologii cyfrowych w kontekście szkolnym.
Naszych uczniów szczególnie wyróżnia duża częstotliwość codziennego wykorzystania urządzeń cyfrowych do spędzania czasu wolnego w szkole, częściej niż inni nastolatkowie rozpraszają się korzystając z urządzeń cyfrowych w czasie lekcji (aż 62% badanych wskazywało na potrzebę bycia online i odpowiadania na wiadomości w czasie lekcji, przy czym niepokój z powodu braku telefonu oraz potrzebę bycia online częściej zgłaszały dziewczynki.
I ostatnia ciekawostka – polscy piętnastolatkowie relatywnie często na tle rówieśników z innych krajów deklarują korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji (AI) do nauki.
Po więcej danych zapraszam do raportu dostępnego na stronie Instytutu Badań Edukacyjnych. Bezpośredni link do raportu tutaj.
